Kayıdbay Sebili
Sesli Eser Dinletisi
Kayıtbay Sebili
Mescid-i Aksa’nın batı avlusunda yer alan Kayıtbay Sebili, İslam medeniyetinin zarafetini ve hayır anlayışını yansıtan eşsiz bir eserdir. İlk olarak Sultan Seyfeddin İnal döneminde, hicrî 860 (milâdî yaklaşık 1456) yılında inşa edilmiştir. Bu dönemde, sebilin temel amacı Mescid-i Aksa’ya su temin etmekti. Kaynaklarda, bu ilk yapının günümüze yalnızca bir kuyusunun ulaştığı belirtilmektedir.
Sebil, Memlûk sultanlarından Sultan Kayıtbay tarafından 887 H / 1482 M yılında kapsamlı bir şekilde restore edilmiş, aynı zamanda Eşrefiyye Medresesi ile bütünleşik bir yapı hâline getirilmiştir. Bu restorasyon, yapının hem işlevini hem de estetik değerini güçlendirmiştir. Osmanlı döneminde ise özellikle II. Abdülhamid Han zamanında, 1883 yılında yeniden onarım görmüş ve bazı eklemelerle çağın ihtiyaçlarına uygun hâle getirilmiştir.
Kayıtbay Sebili, iki katlı yapısıyla dikkat çeker. Alt katında bir kuyu yer almakta, üst kısmı ise zarif bir kubbeyle örtülmektedir. Mermer zemin, renkli taş kaplamalar ve ince işlenmiş İslâmî motifler yapıya hem zarafet hem de ruhaniyet kazandırmıştır. Kubbesi, Memlûk mimarisinin karakteristik özelliklerini taşırken, duvar süslemeleri estetik bir incelik sergiler. Mescid-i Aksa külliyesi içindeki bu sebil, Harem-i Şerif’in mimari mirasına değer katan en önemli eserlerden biri olarak kabul edilmektedir.
İslam şehirlerinde sebiller, hem içme suyu sağlamak hem de abdest almak için kullanılan kamusal alanlardır. Mescid-i Aksa’nın içerisinde Eyyûbî, Memlûk ve Osmanlı dönemlerinde inşa edilmiş birçok sebil bulunmaktadır. Bu gelenek, Müslüman toplumlarda suyun bir ibadet vesilesi olarak değerlendirilmesini ve hayır hizmetlerinin ne denli önemli olduğunu göstermektedir. Kayıtbay Sebili de bu işleviyle yüzyıllar boyunca hem ibadet edenlerin ihtiyaçlarını karşılamış hem de ziyaretçilerine dinlendirici ve manevi bir durak olmuştur.
Sebil, konum itibarıyla Harem-i Şerif’in batı avlusunda, Kubbetü’s-Sahra’ya çıkan merdivenlerin hemen yanında yer almaktadır. Bu konumu sayesinde, Mescid-i Aksa’yı ziyaret edenlerin dikkatini çeken zarif bir yapı olmuştur. Günümüzde restore edilmiş hâliyle hâlâ ayakta duran sebil, hem estetik hem de tarihî açıdan bir şahitlik rolünü sürdürmektedir.
Kayıtbay Sebili, Mescid-i Aksa külliyesinin en nadide Memlûk eserlerinden biridir. Sultan İnal döneminde inşa edilmiş, Sultan Kayıtbay tarafından yeniden ihya edilmiş ve Osmanlı döneminde de özenle korunmuştur. Hem tarihî hem de mimarî değer taşıyan bu eser, İslam toplumlarında kamusal iyilik anlayışının ve su gibi temel bir nimetin kutsallaştırılmasının somut bir örneği olarak varlığını devam ettirmektedir.
